Çöp İçeri Kaynak Dışarı...

London Panorama

Proje ilk defa sadece yeni teknolojilerin lojistiği konusuna değinmekle kalmayıp, atık yönetimini kent ölçeğinde ele alarak tasarımın kültürel ve fiziksel bakış açılarını irdelemesi nedeniyle inovatif bir çalışma...

Yerel yönetimler, atıkların toplanması, geri dönüştürülmesi ve bertarafı konusunda farklı çalışmalara imza atıyor. Londra Belediyesi, hem atıkların toplama merkezlerine taşınması için harcanan masrafları azaltmak hem de atık merkezlerinin insanlarda oluşturduğu çirkin tabloya son vermek adına bir rapor hazırlattı. Yerel yönetimlere örnek oluşturması açısından rapor oldukça önemli.

Atık yönetimi sistemlerinin kent içine entegrasyonunda, görsel ve kültürel etkilerinin göz önüne alınması, ortaya güzel sonuçların çıkmasını sağlayabilir. 

2008 yılında Londra Belediyesi, Dow Jones Mimarlık ve Arup firmalarına kentte sürdürülebilir atık yönetimi üzerine bir araştırma projesi verdi. Özellikle Londra için yürütülen çalışmalar ve araştırmalar sonucunda atık yönetimi konusu ve işleyişinde izlenebilecek bir tasarım ve teknoloji rehberi ortaya çıktı: Rubbish In, Resource Out. Proje, ilk defa sadece yeni teknolojilerin lojistiği konusuna değinmekle kalmayıp, atık yönetimini kent ölçeğinde ele alarak tasarımın kültürel ve fiziksel bakış açılarını irdelemesi nedeniyle inovatif bir çalışmaydı.

Araştırmanın amacı ise Londra Kent Planlaması'nı atık yönetimi konusunda geliştirmek. Rubbish In, Resource Out, Londra'da üretilen atıkla nasıl başa çıkılacağını irdeleyerek, 2020 yılına kadar atık konusunda %85 oranında kendine yeterliliği sağlamayı hedefledi. Hazırlanan raporda, kullanılmakta olan katı atık sahası ve yakma yöntemlerinin ötesinde yeni ve gelişmekte olan teknolojilere de yer verildi.

Rapor kapsamında oluşturulacak arıtma tesislerinin konumu için kent merkezinde uygun olabilecek alanlar incelendi. Bu tesislerin kent dokusuna ve yaşamına başarılı bir şekilde entegre edilmesinde tasarım önemli bir rol oynadı. Raporda tesislerin fiziksel, çevresel ve ticari etkileri incelenirken, atık işleme yapılarının kent planlama stratejilerine entegre edilmesini sağlayan kapsamlı bir perspektif sunuldu.

Araştırma sürecinde Arup'un atık konusunda uzman ekibi, Londra'da mevcut atık yönetimi süreçlerinin lojistik ve teknik olarak nasıl işledikleri ve atık konusundaki ileri teknolojilerin başka şehirlerde nasıl kent dokusuna dahil edildiği üzerine bilgiler topladı. Londra'nın zengin ve karışık kent dokusuna çözüm olarak farklı teknolojiler, ölçekler ve konumlar ele alınarak 4 farklı senaryo oluşturuldu. Senaryolar büyük veya küçük ölçekli, kentin sınırında çoklu tesisler veya kent içinde yerel tesisler gibi çeşitli çözüm yolları olarak sunuldu.

1. Senaryo: A

Kaynak geri kazanma

İlk senaryo en büyük ölçekli proje olma özelliğine sahip. Dört hektarlık alana yayılan "kaynak geri kazanma" parkı olarak tasarlanan proje, kentin endüstriyel alanında yer alıyor ve ana ulaşım yollarına yakın bir konuma sahip. Yaklaşık 130 bin 400 konutun atığını karşılayabilecek kapasitede olması planlanan tesise atıkların çöp kamyonları tarafından taşınması düşünülüyor. Geri dönüşüm, gazlaştırma ve anaerobik arıtma yöntemlerinin bir arada kullanıldığı senaryoda, farklı arıtma yöntemleri arasında atık taşıma sorunu ortadan kaldırılması amaçlanıyor. Arıtma işlemleri sona erdikten sonra ortaya çıkan kompost benzeri ürünlerin satılması planlanırken, üretilen biyogazın ısı ve elektriğe dönüştürülerek değerlendirilmesi düşünülüyor. 

Yapıların tasarımında konumundan formuna kadar her özelliği ile olabilecek en ekolojik koşulların sağlanması amaçlanıyor. Birinci senaryodaki yapı formu, kütlelerin parçalanması ve işlevlerine göre belirli bölgelere yerleştirilmesi fikrinden yola çıkarak tasarlandı. Bu yöntem ile yapının sıradan ve monoton olmaması sağlanırken, kentin görüntüsüne olumsuz etki oluşturmaması hedefleniyor.

Birinci senaryonun hayata geçmesi durumunda 18 bin 800 konut için yeterli elektrik ve 8 bin 100 konut için yeterli ısınma olanağı sağlamasına denk üretim olacağını tahmin ediliyor.

2. Senaryo: B

Isınma

Gazlaştırma tekniğinin kullanıldığı ikinci planda, tesislerin nehir kenarına konumlandırılarak mevcut su taşımacılığından yararlanılması planlanıyor. Endüstriyel yapıların ve konutların yer aldığı bölgede faaliyet göstermesi planlanan tesis, yaklaşık 69 bin 500 konutun atığını toplayabilecek kapasitede olması hedefleniyor. Projenin, bölgenin yerel mimari özelliklerine uyumlu olması adına Bankside ve Battersea elektrik santrallerinde yer alan kuleler eklenerek planlandı. Böylece yerel mimari dokuya görsel olarak bir tahribat vermeden, alanda yeni yerel bir kent simgesi oluşturulmuş olacak.

Projenin geliştirilmesi ile ilgili olarak öngörülen bir takım sorunlara önceden önlem alınması gerektiği belirtiliyor. Bu sorunların başında nehrin taşması geliyor. Projeden sorumlu olan firmalar, taşma sorununa çözüm olarak nehrin taşma riskinin ölçülmesi ve elde edilecek verilere dayanılarak inşaat aşamasının başlanması gerektiğinin altını çiziyor.

İkinci senaryonun hayata geçmesi durumunda 10 bin 600 konut için yeterli elektrik ve 3 bin 900 konut için yeterli ısınma olanağına denk üretim gerçekleşmesi öngörülüyor.

3. Senaryo: C

Üçüncü senaryo Londra’nın merkezinde uygulanabilecek, çok işlevli bir yapı adası olarak planlanıyor. Yapı adasının normalde otopark olarak değerlendirilen alanlarının yerine anaerobik arıtma ve enerji santrallerinin konumlandırılması düşünülüyor. Projenin gerçekleşmesi için seçilen gizlenmiş alandan dolayı bölgenin planlanması, işlevlerin çevresel etkisi ve uygulamanın kapsamı dikkatle ele alınması gereken konular olarak belirlendi.

Tesis yaklaşık 29 bin konutun atığını arıtma kapasitesine sahip. Projenin karşılaşabileceği olası en büyük sorunlardan biri konumu. Proje yürütücüleri, projenin konut ve ticari yapılara olan yakınlığından dolayı, projenin her aşamasında dikkat ve özenle ilerlenmesi gerektiğini vurguluyor. Ayrıca projenin bir parçası olarak çevresel risk değerlendirilmesi gerektiğinin de altını çizen araştırmacılar, tesisin insan sağlığına veya çevreye zarar vermeyeceğinin kanıtlanması gerektiğini savunuyor.

Üçüncü senaryonun gerçekleştirilmesi durumunda, arıtma işlemlerinden sonra 600 konut için yeterli enerji ve 90 konut için yeterli ısınma olanağına denk üretim olması tahmin ediliyor.

4. Senaryo: D

Dördüncü senaryoda ise şehir merkezinde gazlaştırma yönteminin kullanılabileceği, kent dokusu içinde saklanmak yerine bir kent elemanı olarak sunulabilecek bir yapı olması öngörülüyor. Bu şekilde atık yönetimi kent içinde görünebilir bir öğeye dönüştürülerek kent yaşamına dahil edilmesi tasarlandı. Yaklaşık 35 bin evin atığını toplayabilecek kapasiteye sahip olan proje, 3 yapı bloğundan oluşuyor. 

Birinci bloğun 10 metre uzunluğunda, atıkların en fazla iki günlüğüne depolanabileceği bir yapı olması planlanırken diğer bloklardan birinin 20, diğerinin 40 metre uzunluğunda olması ve arıtma ekipmanlarının depolanması planlanıyor. 

Projenin hayata geçmesi durumunda 8 bin 500 konut için yeterli elektrik ve 3 bin 900 konut için yeterli ısınma olanağına denk üretim olacağı tahmin ediliyor.

Oluşturulan dört senaryonun, yerel yönetimler ve girişimciler için özel ihtiyaçlara ve morfolojik farklılıklara sahip olan bir yaklaşım sunması amaçlanıyor. Bütün senaryolar geniş kapsamlı veri, görünüş, içerik, işlev ve yöntem analizleriyle ele alınırken, her gelişmenin zorlukları ve yararları da açıkça sunuluyor. Donatı ve tesislerin neden olduğu görüntü, koku ve gürültü gibi yanlış anlaşılmaların önüne geçmeyi hedefleyen proje, alternatif çözümler ve yapılarla bu soruna cevap niteliğinde çalışmalar ortaya koyuyor.

Altyapı

Rubbish In, Resource Out Londra için politik bir bakışın sonucu olarak doğan bir proje. Alışılagelmişin dışında bir gelişmiş teknoloji ve altyapı kesitinde bir çalışma olan proje, kent yaşamınada değer katan bir tutuma sahip. Geleneksel atık ve atık arıtma yöntemlerinin kent içinde oluşturabileceği yabancı ve zevksiz olma önyargılara karşı çıkıyor. Sonuç olarak Rubbish In, Resource Out, bir metropol için sürdürülebilir yaşamı sağlayabilmek amacıyla en temel noktadan başlıyor: O da atık…

KAYNAKÇA
Rubbish In Resource Out, Biba Dow, Topos Dergisi, Sayı 15, 2011
Rubbish In - Resource Out: Design Ideas For Waste Facilities In London Raporu, Dow Jones Architects ve ARUP, 2008 

Yorum yaz...